محمدرضا فلاحتی در گفتوگو با خبرنگار میراثآریا، ضمن اشاره به فرا رسیدن فصل پاییز و آغاز بارشهای فصلی، اظهار کرد: بناهای خشتی به دلیل نوع مصالح و ویژگیهای معماری و سازهای خود، در برابر رطوبت مداوم و نفوذ آب آسیبپذیر هستند و لازم است مالکان و بهرهبرداران بناهای تاریخی، پیش از آغاز بارندگیها وضعیت بنا را به صورت دورهای بررسی و آسیبهای موجود را برطرف کنند.
معاون میراثفرهنگی استان یزد افزود: بارندگی به خودی خود الزاماً موجب تخریب بنای خشتی نمیشود، اما ورود آب از طریق بام، ناودان، آبرو یا دیوار و نبود امکان خروج مناسب آن میتواند موجب فرسایش مصالح، افزایش رطوبت، کاهش مقاومت بخشهایی از بنا و در مواردی تشدید آسیبهای سازهای شود.
فلاحتی با بیان اینکه پیشگیری از نفوذ آب مهمترین اصل در حفاظت از بناهای خشتی در فصل بارندگی است، تصریح کرد: در خانههای سنتی یزد، بام و سیستم هدایت آب نقش مهمی در حفاظت از دیوارهای خشتی دارند و هرگونه نقص در شیببندی و کاهگل بام، آبروها و ناودانها میتواند مسیر نفوذ آب به بنا را فراهم کند.
معاون میراث فرهنگی استان یزد با تأکید بر ضرورت بازدید از بام خانههای تاریخی، گفت: پیش از آغاز بارندگیها باید تمام سطح بام، ترکهای کاهگل، قسمتهای فرسوده یا جداشده، نقاطی که آب در آنها جمع میشود، شیب بام، محل اتصال بام به دیوارها و اطراف عناصری مانند نورگیرها بررسی شود.
او افزود: در صورت مشاهده ترک یا فرسودگی در پوشش بام، مرمت مورد نیاز باید پیش از آغاز بارندگی انجام شود، چراکه ترکها و نقاط آسیبدیده میتوانند مسیر نفوذ آب به لایههای زیرین بام و در ادامه به ساختار بنا باشند.
فلاحتی ادامه داد: نقاطی که آب باران در آنها تجمع پیدا میکند نیز باید جدی گرفته شود؛ زیرا ماندگاری آب روی بام فرصت بیشتری برای نفوذ رطوبت به لایههای زیرین ایجاد کرده و میتواند به مرور زمان موجب فرسایش مصالح شود.
او خاطرنشان کرد: مرمت پیشگیرانه از نظر حفظ بنا و جلوگیری از گسترش آسیب اهمیت دارد و مالکان نباید منتظر بروز خسارتهای جدی بمانند و سپس برای مرمت اقدام کنند.
معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان یزد، بررسی و پاکسازی ناودانها و آبروهای بنا را یکی از مهمترین اقدامات پیش از شروع بارندگی دانست و گفت: ناودانها باید پیش از بارندگی بهطور کامل بررسی و از هرگونه زباله، برگ، خاک، گل، نخاله، مواد زائد و حتی لانه پرندگان پاکسازی شوند تا مسیر خروج آب کاملاً باز باشد.
فلاحتی افزود: گاهی ممکن است یک ناودان از نظر ظاهری سالم باشد، اما وجود برگ، خاک و سایر مواد در داخل آن موجب کاهش ظرفیت عبور آب یا مسدود شدن کامل مسیر شود و در زمان بارندگی، آب به جای خروج از بام، روی آن تجمع پیدا کند یا به سمت دیوارها هدایت شود.
او ادامه داد: محل اتصال ناودان به بام و دیوار نیز باید بررسی شود تا درز، شکستگی یا جداشدگی در این بخش وجود نداشته باشد؛ چراکه نشت آب از محل اتصال ناودان میتواند به صورت متمرکز روی یک قسمت از دیوار وارد شود و در طول زمان همان بخش را دچار فرسایش کند.
فلاحتی تأکید کرد: صرفاً تمیز کردن قسمت ابتدایی ناودان کافی نیست و باید مسیر انتقال آب تا محل خروج نیز بررسی شود تا مشخص باشد آب پس از خروج از ناودان در کجا تخلیه میشود.
او با بیان اینکه محل تخلیه آب به اندازه خود ناودان اهمیت دارد، گفت: آب ناودان نباید مستقیماً در مجاورت دیوار یا پای بنا تخلیه شود؛ زیرا تجمع آب در این قسمت میتواند موجب افزایش رطوبت بخش پایینی دیوارهای خشتی و در ادامه فرسایش خشت شود.
معاون میراث فرهنگی استان یزد افزود: مسیر خروج آب باید بهگونهای باشد که آب باران از محدوده پی و دیوارهای بنا فاصله بگیرد و در حیاط، کوچه یا سایر بخشهای اطراف خانه تجمع پیدا نکند.
فلاحتی خانههای تاریخی فاقد سکنه را نیازمند پایش بیشتری دانست و اظهار کرد: در خانههایی که ساکن ندارند، ممکن است گرفتگی ناودان، نفوذ آب، ایجاد ترک یا سایر آسیبها برای مدت طولانی شناسایی نشود و همین مسئله روند تخریب را تشدید کند.
او افزود: مالکان بناهای فاقد سکنه باید فردی را برای بازدید دورهای از بنا تعیین کنند تا پیش از فصل بارندگی، در زمان هشدار بارش شدید و پس از بارندگی، وضعیت خانه بررسی شود. این موضوع بهویژه درباره بناهایی که مدت طولانی مورد استفاده قرار نگرفتهاند اهمیت بیشتری دارد، زیرا آسیبهای کوچک و قابل کنترل در صورت بیتوجهی میتوانند به آسیبهای گستردهتر تبدیل شوند.
معاون میراث فرهنگی استان یزد با تأکید بر اینکه اقدامات حفاظتی نباید فقط به پیش از بارندگی محدود شود، گفت: پس از بارشهای شدید باید بام، ناودانها، آبروها، دیوارهای بیرونی، پای دیوارها، حیاط، سقف، طاقها و بخشهایی که پیش از این سابقه آسیب داشتهاند، دوباره بررسی شوند.
فلاحتی افزود: برخی آثار نفوذ رطوبت ممکن است بلافاصله پس از بارندگی دیده نشوند و لازم است در روزهای بعد نیز وضعیت بنا مورد بررسی قرار گیرد.
او ادامه داد: در صورت مشاهده ریزش خشت، ایجاد ترک جدید، افزایش ترکهای قبلی، نشست سقف، شکمدادگی دیوار، جدا شدن بخشهایی از اندود یا سایر تغییرات غیرعادی، باید از انجام اقدامات خودسرانه خودداری و موضوع برای بررسی تخصصی، با هماهنگی و زیر نظر کارشناسان میراث فرهنگی پیگیری شود.
معاون میراث فرهنگی استان یزد پیشنهاد کرد مالکان بناهای قدیمی، بهویژه بناهای تاریخی، وضعیت آسیبهای موجود را مستندسازی کنند و گفت: میتوان از ترکها و قسمتهای آسیبدیده در زمانهای مختلف عکس تهیه کرد تا امکان مقایسه وضعیت بنا پیش و پس از بارندگی وجود داشته باشد.
او افزود: در بناهای مهمتر نیز میتوان از روشهای تخصصی پایش ترک و تغییر شکل استفاده کرد تا تغییرات بنا در طول زمان با دقت بیشتری مشخص شود.
فلاحتی با اشاره به ضرورت توجه به ایمنی ساکنان و مالکان گفت: اگر پیش از بارندگی نشانههایی از ناپایداری مانند ترک شدید، شکمدادگی دیوار، نشست سقف یا طاق، ریزش خشت یا تغییر شکل سازه مشاهده شده باشد، نباید در زمان بارندگی یا بلافاصله پس از آن بدون بررسی تخصصی وارد بخش آسیبدیده شد.
او تصریح کرد: وزن آب جذبشده در مصالح و تغییر شرایط سازهای پس از بارندگی میتواند وضعیت بخشهای آسیبدیده را تغییر دهد و بنابراین در چنین شرایطی اولویت با حفظ جان افراد و سپس بررسی تخصصی بناست.
معاون میراث فرهنگی استان یزد در پایان با تأکید بر ضرورت همکاری مالکان برای حفاظت از بناهای تاریخی، گفت: خانههای تاریخی بخشی از هویت معماری و فرهنگی استان یزد هستند و حفاظت از آنها نیازمند مراقبت مستمر و انجام مرمتهای بهموقع است.
فلاحتی افزود: مالکان نباید برای رفع آسیبهای بنا به اقدامات شتابزده و خودسرانه متوسل شوند و بهویژه در بناهای تاریخی، هرگونه اقدام اساسی در زمینه مرمت، تغییر مصالح، تغییر پوشش بام، اصلاح ساختار یا مداخله در بخشهای سازهای باید با رعایت ضوابط و اصول حفاظت و مرمت و با هماهنگی ادارهکل میراث فرهنگی انجام شود.
او تأکید کرد: مهمترین اقدامات برای پیشگیری از آسیب بارندگی به خانههای خشتی، جلوگیری از ورود آب، فراهم کردن مسیر مناسب برای خروج آب در صورت ورود، جلوگیری از تجمع آب در مجاورت دیوارها و پی بنا، پایش مستمر وضعیت بام و دیوارها و انجام بهموقع مرمتهای پیشگیرانه است.
فلاحتی در پایان تاکید کرد: بافت تاریخی شهر یزد به دلیل برخورداری از مجموعهای ارزشمند از خانهها و بناهای خشتی، از مهمترین نمونههای معماری خشتی ایران محسوب میشود و تداوم حفاظت از این بناها نیازمند توجه همزمان به وضعیت مصالح، ساختار بنا، شیوه صحیح هدایت آب و انجام مرمتهای پیشگیرانه پیش از وقوع آسیبهای جدی است.
انتهای پیام/
نظر شما